خط سوم

سيدني لومت

يكي از جذابيتهاي هر جشنواره‌اي به غير از جايزه‌هاي اصلي و فرعي، حضور داوران و به‌خصوص مهمانان برجسته و معروف سينمايي و غيرسينمايي، وجود بخشهاي جنبي آن است كه در آن تماشاگران حوزه فيلم به مرور فيلمهاي موضوعي و يا فيلمهايي از كارگردانان و بازيگران و ديگر دست‌اندركاران معتبر مشهور و نيمه‌مشهور سينما مي‌نشينند.

جشنواره فيلم فجر هم از اين قاعده مستثني نيست و هر سال چنين بخشي براي معرفي يكي از دست‌اندركاران سينما برپا مي‌كند. امسال نيز قرار است چند فيلم از سيدني لومت -گردان برجسته آمريكايي- به نمايش درآيد.

درست است كه سيدني لومت در حد و اندازه‌هاي استيون اسپيلبرگ، استنلي كوبريك و يا مارتين اسكورسيزي مشهور نيست اما جزو كارگردانهاي كاربلد سينما به حساب مي‌آيد. لومت استاد فيلمهاي احساسي و دراماتيك است و جزو كارگردانهاي مقيم هاليوود و استوديوهاي عريض و طويل آن به حساب نمي‌آيد. قلمرو كاري‌اش مثل وودي آلن و اسكور سيزي شهر نيويورك است و تعدادي از فيلمهاي كلاسيكش را هم در آن شهر ساخته است. مانند: نزول‌خوار (1965)، سرپيكو (1973)، بعد‌ازظهر نحس (1975)، پرنس شهر (1981) و هيأت منصفه (1982).

سيدني لومت متولد 1924م. در فيلادلفياي پنسيلوانيا و بزرگ شده نيويورك است. كارش را درهنرهاي نمايشي از تآتر برادوي آغاز كرد و پيش از آنكه پايش به سينما باز شود بر روي سن تآتر برادوي بازي مي‌كرد تا اينكه موفق شد به‌عنوان فيلمبردار راهي تلويزيون شود و اولين سريالش به نام دوران طلايي را براي شبكه CBC ساخت. اما هدف اصلي لومت ورود به سينما و كارگرداني بود و با توجه به يك ضرب‌المثل قديمي كه مي‌گويد: «اگر مي‌خواهي موفق باشي خودتو بچسبون به يك آدم خيلي موفق!»، خودش را به بازيگر بسيار موفق و مشهور سينما هنري فوندا نزديك كرد و با كمكهاي او موفق شد اولين فيلمش را به نام دوازده مرد خبيث در سال 1957 بسازد. اين فيلم با وجود اينكه اولين كار لومت بود به‌شدت مورد توجه تماشاچيان و منتقدان قرار گرفت. حتي براي بهترين كارگرداني كانديداي جوايزي مانند گلدن‌كلاب و آكادمي اسكار شد و اسمش بر سر زبانها افتاد.

فيلمهاي سالهاي اوليه ورود لومت به سينما در برزخ ميان سينما و تآتر بود و براي ساخت بسياري از فيلمهاي اين دوره كاري‌اش به آثار نمايشنامه‌نويساني چون يوجين اونيل، تنسي ويليامز و آرتور ميلر رجوع مي‌كرد اما بعد از اين دوره به ساخت فيلمهاي دراماتيك و احساسي كه در ساخت آنها به‌طور غريزي استاد بود روي آورد.